Özet:
Türkiye'nin Kars'ı Azerbaycan'ın Nahçıvan topraklarına bağlayacak yeni bir demiryolu inşa etmesi, Güney Kafkasya'daki jeopolitik hesapları yeniden şekillendiriyor. Ağustos 2025'te ABD'nin aracılık ettiği Ermenistan-Azerbaycan anlaşmasının ardından hızlandırılan proje, Rusya'nın nüfuzunu zayıflatma, İran'ın transit hedeflerini devre dışı bırakma ve Avrupa, Orta Asya ve Çin'i birbirine bağlayan doğu-batı ticaret yollarını yeniden çizme tehdidinde bulunuyor.
Stratejik Kars-Nahçıvan Demiryolu Hattının İnşaatı Başlıyor
Türkiye inşaata başladı 224 kilometrelik (140 mil) demiryolu hattı Doğudaki Kars ilini Azerbaycan'ın Nahçıvan bölgesi sınırına bağlamak, Ankara'nın en yakın bölgesel müttefikine doğrudan bir kara koridoru kurma yönünde uzun süredir devam eden çabalarında önemli bir adıma işaret ediyor.
Proje sonrasında ivme kazandı Ağustos 2025, Ermenistan ile Azerbaycan arasında ABD aracılı anlaşmaAzerbaycan ile Nahçıvan arasındaki transit bağlantıların onlarca yıl süren kesintiden sonra yeniden açılması çağrısında bulundu. Türk yetkililer demiryolu hattının tamamlanmasının beklendiğini söylüyor 2030'dan önceSiyasi veya güvenlikle ilgili aksaklıklar hariç.
Yeni rota, Güney Kafkasya'daki ulaşım koridorlarının dengesini değiştirme, mevcut doğu-batı hatlarına meydan okuma ve bölgesel güçler arasındaki rekabeti artırma potansiyeline sahip.
Mevcut Transit Yollarına Potansiyel Bir Rakip
Planlandığı gibi tamamlanırsa Kars-Nahçıvan demiryolu demiryoluna olan bağımlılığı azaltabilir. Bakü–Tiflis–Kars (BTK) Şu anda bölge boyunca birincil doğu-batı demiryolu koridoru olarak hizmet veren hat.
Yeni rota, Türkiye ile Azerbaycan arasında daha doğrudan bir bağlantı sunarak kargo akışını Gürcistan'dan uzaklaştırabilir ve aynı zamanda İran'ın alternatif bir transit merkezi olarak konumunu zayıflatabilir. Analistler, koridorun Türkiye'nin lojistik erişimini Ermenistan, Orta Asya ve ötesine de genişleteceğini belirtiyor.
Moskova ve Tahran için bu, ticari bir zorluktan daha fazlasını temsil ediyor; ulaşım ve ticaret yollarının kontrolü etrafında inşa edilen uzun süredir devam eden jeopolitik nüfuzun aşınmasıyla tehdit ediyor.
Ankara'nın Uzun Vadeli Stratejik Vizyonu
Türkiye, Nahçıvan demiryolu projesini daha geniş bir çerçevenin parçası olarak açıkça çerçeveledi “Orta Koridor” Türk dünyası genelinde bağlantının güçlendirilmesini ve Avrupa'nın Orta Asya ve Çin'e bağlanmasını amaçlayan strateji.
Türkiye ile Azerbaycan arasında Nahçıvan üzerinden demiryolu bağlantısı kurulması fikri on yılı aşkın bir geçmişe dayanıyor. Türk yetkililer bu konsepti 2012 gibi erken bir tarihte tartışırken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev 2021 yılında projeye resmen taahhütte bulundular.
Aynı yıl Ankara, Nahçıvan'a gaz sağlayan doğal gaz boru hattını tamamladı ve bu da Türkiye'nin bölgedeki stratejik ayak izini derinleştirme niyetinin altını çizdi.
Çin'in Sessiz Ama Önemli Rolü
Çin, projenin en güçlü dış destekçilerinden biri olarak ortaya çıktı. Pekin, Nahçıvan rotasını bir çıkış yolu olarak görüyor Asya-Avrupa kargolarının transit sürelerini bir hafta veya daha fazla kısaltınRusya ve İran'ı bypass eden kara ticaret bağlantılarının güçlendirilmesi.
Türkiye açısından Çin'in desteği projeye hem siyasi kılıf hem de ekonomik gerekçe sağlıyor. Ancak İran açısından bu durum, yeni koridorun Tahran'ın kendisini Asya'yı Avrupa'ya bağlayan başlıca doğu-batı transit rotası olarak konumlandırma hedefini baltalayabileceği endişelerini artırıyor.
Azerbaycan'ın Ağır Yatırımı Riskleri Artırıyor
Azerbaycan zaten koridorun yaşanabilir hale getirilmesi için büyük yatırımlar yaptı. Bakü beş yıldan fazla bir süredir başkentten Ermenistan'a kadar uzanan demiryolu altyapısının modernizasyonu için çalışıyor Syunik bölgesiNahçıvan'a giden rotanın doğu bölümünü oluşturan.
Ağustos 2025'te Cumhurbaşkanı Aliyev, Azerbaycan'ın Nahçıvan'ın doğu sınırından Türkiye sınırına kadar demiryollarını modernize etmek için bir fizibilite çalışmasını tamamladığını duyurdu.
Çatışma dönemlerinde demiryolu faaliyetleri yavaşlasa da Azerbaycan, İran üzerinden sınırlı operasyonlar yürüterek altyapının işler kalmasını sağladı. Analistler, Türkiye'nin bu aşamada herhangi bir gecikmesinin Bakü ile ilişkileri gerginleştirebileceğini ve Ankara'nın ortaklığa olan bağlılığı konusunda soru işaretleri yaratabileceğini söylüyor.
Gürcistan Yakından İzliyor
Toprakları BTK demiryoluna ev sahipliği yapan Gürcistan, projeyi artan bir endişeyle izliyor. Ülke, transit ücretlerinden önemli miktarda gelir elde ediyor ve kargo akışının Nahçıvan rotasına doğru kayması bu kazançları azaltabilir.
Şu ana kadar Gürcü yetkililer, bölgesel ticaret hacimlerinin birden fazla koridoru destekleyecek kadar artacağını öne sürerek temkinli bir iyimserlik sergilediler. Yine de analistler, daha hızlı ve daha doğrudan bir rotadan kaynaklanan rekabetin, özellikle Çinli ve Orta Asyalı nakliyatçıların yükü yeniden yönlendirmeleri halinde, Gürcistan'ın bir ulaşım merkezi olarak rolünü yavaş yavaş aşındırabileceği konusunda uyarıyorlar.
Ermenistan'ın Karışık Tepkileri
Proje Ermenistan'da huzursuzluk ve tartışmayı tetikledi. Eleştirmenler demiryolu bağlantısının Azerbaycan'ın bölgedeki kontrolünü kolaylaştıracağından korkuyor Zengezur koridoruUzun zamandır Ermenistan'ın egemenliğine bağlı hassas bir jeopolitik konu.
Ancak Erivan'daki diğerleri bir fırsat görüyor. Bazı politika yapıcılar, yeni geçiş yollarına katılmanın Ermenistan'ın Rusya'ya olan ekonomik bağımlılığını azaltmasına ve bölgesel ticaret ağlarıyla daha yakın bütünleşmesine yardımcı olabileceğini savunuyor.
Bu iç tartışma, Moskova'nın etkisinin azalması ve alternatif ortaklıkların cazip hale gelmesi nedeniyle Ermenistan'ın daha geniş stratejik ikilemini yansıtıyor.
İran'ın Stratejik Kaygıları
İran, Türkiye'nin ilerleyişinden en çok rahatsız olanlardan biri. Tahran'daki yetkililer Nahçıvan koridorunu İran alternatiflerini devre dışı bırakırken Batı destekli ticaret yollarını güçlendirebilecek bir proje olarak görüyor.
İranlı analistler, demiryolu hattının Tahran üzerinde siyasi ve ekonomik baskı için yeni yollar açabileceği ve İran topraklarından geçen rakip doğu-batı koridorlarına yönelik planları etkili bir şekilde ortadan kaldırabileceği konusunda uyarıyor.
Moskova'nın alarmı derinleşiyor
Rusya, Türkiye'nin gidişatından en çok endişe duyan ülke gibi görünüyor. Rus yetkililer ve analistler koridoru, Moskova'nın geleneksel olarak nüfuz alanı olarak gördüğü Güney Kafkasya'da ABD ve Türkiye'nin nüfuzunun daha geniş çapta yayılmasının bir parçası olarak görüyor.
Kremlin özellikle rotanın Rusya'nın Ermenistan üzerinde baskı kurma yeteneğini zayıflatabileceğinden endişe ediyor. Rus Demiryolları 2008'den bu yana Ermenistan'ın demiryolu sistemini kontrol ediyor, ancak şirketin konumu mali ve siyasi zorluklar nedeniyle giderek daha kırılgan hale geldi.
Analistler, ticaret yolları üzerindeki kontrolün kaybedilmesinin Moskova'nın bölgedeki etkisini önemli ölçüde azaltacağını söylüyor; bu kaybın, zorlayıcı önlemler olmadan tersine çevrilmesi zor olacak.
Artan Retorik ve Artan Riskler
Rus yorumcular projeyi giderek artan bir şekilde sözde devlete yönelik bir tehdit olarak çerçevelemeye başladılar. “Rus Dünyası” Başkan Vladimir Putin'in ulusal stratejisinin temel kavramlarından biri. Türk medyasında koridorun stratejik potansiyelini -özellikle Zangezur'la ilgili- öven haberler Rusya'nın kaygısını daha da artırdı.
Bazı analistler, özellikle Türkiye'nin Çin'den daha fazla destek alması durumunda Moskova'nın Ağustos 2025'te imzalanan Ermenistan-Azerbaycan anlaşmasını baltalamaya çalışabileceği veya inşaatın ertelenmesi için baskı uygulayabileceği konusunda uyarıyor.
Stratejik Sonuçları Olan Bir Koridor
İnşaat ilerledikçe Kars-Nahçıvan demiryolu bir ulaşım projesinden daha fazlası olarak ortaya çıkıyor. Bu bir hale geldi jeopolitik fay hattıGüney Kafkasya'da değişen güç dinamiklerini yansıtıyor.
Türkiye için koridor, bölgesel bağlantı, Türk iş birliği ve küresel tedarik zincirlerine entegrasyon konularında stratejik bir iddiayı temsil ediyor. Rusya ve İran için bu, uzun süredir devam eden nüfuza doğrudan bir meydan okumadır. Ermenistan ve Gürcistan için bu, hızla değişen bölgesel düzene uyum sağlama sınavıdır.
Kaynak: Avrasya İncelemesi
PA Türkiye, Türkiye gözlemcilerini farklı görüş ve görüşlerle bilgilendirmeyi amaçlamaktadır. Web sitemizdeki makaleler mutlaka yayın kurulumuzun görüşünü temsil etmeyebilir veya onay olarak değerlendirilmeyebilir.
İngilizce YouTube kanalımızı takip edin (REAL TURKEY):
https://www.youtube.com/channel/UCKpFJB4GFiNkhmpVZQ_d9Rg
Twitter: @AtillaEng
Facebook: Gerçek Türkiye Kanalı: https://www.facebook.com/realturkeychannel/***
Yorumlar kapalı.